متکلم وحده	انا	أ	أسمعُ	--	ی	می شنوم
متکلم مع الغیر	نحن	ن	نسمعُ	---	نا	می شنویم

آموزش فعل مضارع مخاطب

در یادگیری فعل ماضی دانستید که مخاطب به آنهایی می گوییم که در جمع ما حضوردارند ومخاطبین اصلی ما هستند . یعنی که ما مستقیماٌ باآنها صحبت می کنیم .

مخاطب به معنی تو می باشد و حالا که قرار است من یا ما ، تو یا تو وتو یا تو وتو وتوو .. را مخاطب قرارداده وباشما صحبت کنیم پس لازم است که درابتدای همه فعل های مضارعمان حرف مضارع  ( ت ) رابه کارببریم . چه فعل ما مذکر باشد چه مونث . وچه مفرد باشد چه مثنی یا جمع .

در آموزش فعل مضارع مخاطب شما تنها با یک استثنا روبه رو هستید وآن هم مفرد مونث مخاطب می باشد . فعل مفرد مونث مخاطب با آوردن حرف (ت ) در اول و آوردن (ینَ ) در آخر فعل ساخته میشود .

در علامت (ین) ، اسم (ضمیر) ی نشانه مفرد مونث بودن فعل و حرف (ن ) به جای ضمه قرار گرفته است و درواقع نون عوض رفع می باشد .

مابقی صیغه ها درست مانند فعل های غایب مضارع صرف میشوند . فقط به جای حرف (ی ) در همه صیغه ها حرف (ت ) می آید .

به فعل های زیر دقت کنید .

   تسمَعُ  : تو می شنوی                تسمعینَ : تو (مونث) می شنوی.

 تسمعانِ : شما(2نفر) می شنوید.     تسمعانِ : شما(2نفر) می شنوید . (مونث)

تسمعونَ : شما می شنوید .             تسمُعنَ : شما می شنوید . (مونث )

 اما نکته اصلی در شباهت های ظاهری چند تا ازاین صیغه هااست . حتما تا حالا متوجه شده اید که بعضی از صیغه ها تکرار شده اند . مثل مفرد مذکر مخاطب که شبیه مفرد مونث غایب است . یا صیغه های مثنی مذکر ومونث مخاطب با صیغه مثنای مونث غایب . دراصل صیغه های ( 4و7)  و صیغه های (5و8و11) شکل هم هستند . خوب ، حالا از کجا تشخیص بدهیم که از ما کدام صیغه را می خواهند .

تشخیص دادن آنها فوق العاده کار راحتی است به شرطی که تکرار وتمرین را فراموش نکنید .

یادتان هست که ما ، در صیغه های مخاطب از نشانه های مخاطب استفاده می کنیم . یعنی ( ایها / ایتها / مّ در آخر اسم الله / علامت تعجب ) . درحالی که این نشانه ها رادر جملاتی که با فعل های غایب به کار می روند نمی آوریم . ضمن اینکه در جملات مونث از اسم ها وضمایر مونث ودر جملات مذکر از اسم ها وضمایر مذکر استفاده می کنیم . حالا خودتان قبل از نگاه کردن به جواب بگویید در جمله زیر کدام فعل مضارع را باید به کار ببرم . بعد جواب خودتان را ارزیابی کنید .

ایها الطالب ! هل ......... الواجبات ؟ ( کتبَ ـــُــ )

بله . حدس شما درست است . با توجه به نشانه مخاطب در جمله می بایست از فعل های مخاطب استفاده کنیم . وچون ایها وطالب هر دو مذکر هستند بنابراین  فعل مضارع مذکر مخاطب رابه کار می بریم . پس فعل ما میشود : تکتــُبُ

اکنون می خواهیم همین جمله را به مونث تبدیل کنیم . به نظر شما جمله زیر صحیح است ؟ 

ایتها الطالبة ! هل تکتبینَ الواجبات ؟

بله . درست است . جمله بالا کاملاً صحیح است . اکنون به جمله زیر دقت کرده وبعد آن را به مذکر تبدیل کنید .

ترفَعُ  التلمیذة یدها .

در جمله 2تا قرینه یا نشانه برای تشخیص فعل داریم . یکی کلمه التلمیذة و دیگری ضمیر متصل ( ها ) .

پس جمله مذکر ما میشود :

یرفـَعُ التلمیذ یده. دانش آموز دستش را بالا می برد .

راستی ! یادتان باشد در جملات مخاطب همه فعل ها صرف می شوند . چه قبل از انجام دهنده کار قرار بگیرند چه بعد از آن . برای اطلاعات بیشتر به بخش نکات طلایی مراجعه کنید .

حالا بهتر است بروی وچندتا تمرین درست وحسابی حل کنی . می دانی که بارها گفته ام تمام کتاب شما تمرین است نه فقط تمریناتی که مولف برایتان نوشته است .

در ضمن اگر دانش آموز فعالی هم هستی چند تا سوال بساز و روی نظر بدهید همین نوشته کلیک کن وسوالاتت را تایپ کن وبرایم بفرست . تا با اسم خودت بیاورم توی وبلاگ وبچه ها جواب بدهند . میتوانی برای پاسخ سوالاتت جایزه هم تعیین کنی .

                                                                  موفق باشی .

فعل مضارع مثنی وجمع

 نوبتی هم که باشد نوبت به آموزش درس هشتم رسیده است . یعنی فعل های مثنی وجمع غایب فعل مضارع .

برای ساخت این فعل ها ابتدا می بایست یکی از حروف مضارعه رابرسرفعل ماضی قراردهید .

اگر یادتان باشد در، درس قبل این حروف رانام بردیم .

این حروف عبارت بودنداز: (أ / ت/ ی / ن ) وهمانطورکه می دانید گفتیم :

اولی ودومی وسومی وششمی ( ی) می گیره . یعنی صیغه های مفرد مذکر / مثنی مذکر / جمع مذکر وجمع مؤنث غایب .

همینطور یاد گرفتید که در فعل مضارع حرکت حرف آخر ضمه ــــُـــ میباشد . البته دربعضی از صیغه ها ما نمی توانیم این شکل ضمه رانشان دهیم . بنابراین برای نشان دادن رفع یا ضمه از یک (ن ) درآخرفعل مضارع استفاده می کنیم که به آن نون عوض رفع می گوییم . این ( ن ) درواقع به جای ضمه آمده است .

حال به ساخت فعل های مثنی غایب دقت کنید .

فعل ماضی                             فعل مضارع

سَمِعا                                    یَسمَعان ِ           حرف ( ی ) حرف مضارع و( ن ) در آخر به جای ضمه

سمِعتا                                   تـَسمعان ِ          حرف (ت ) حرف مضارع و ( ن) درآخربه جای ضمه

واکنون به ساخت فعل های جمع دقت کنید .

سمعوا                        یسمعون َ          حرف (ی) حرف مضارع و (ن ) درآخرنشان ضمه

سمِعنَ                         یَسمَعنَ            حرف ( ی ) حرف مضارع . ولی نشانی از نون عوض رفع نیست .

آیا می دانید چرا صیغه ششم یعنی جمع مؤنث غایب نون عوض رفع نگرفت ؟

دراین صیغه زنها همگی با هم جمع شدند . قدرتشان زیاد شد . حالا در برابر زورگویی مردها می ایستند .باهم متحد میشوند و ( ی ) مردها را ازشون می گیرند . وقتی هم مردها بهشون می گویند : ضمه بذارید . همه یک صدا می گویند : نَ .

 ضمن اینکه یاد گرفتید ضمایر درفعل مضارع همان ضمایری هستند که شما در فعل ماضی یاد گرفتید .

آموزش فعل مضارع

ازاینکه امتحانات خودراباموفقیت به پایان رساندید خوشحالم . درنوبت دوم شمابافعل مضارع آشنامی شوید .

فعل مضارع یعنی کاری رادرزمان حال انجام دادن .

فعل مضارع همانند فعل ماضی دارای 14 صیغه میباشد .

6صیغه غایب . / 6ضیغه مخاطب . / 2 صیغه متکلم

بامفهوم غایب ومخاطب ومتکلم درنوبت اول آشنا شدید . نکته ای که دراینجا مطرح است این است که ضمایری راکه شما با فعل مضارع به کار می برید همان ضمایری  هستند که با فعل ماضی به کار می بردید . یعنی ضمایر :

هو / هما / هم /هی / هما / هنّ / انتَ / انتما/ انتم / انتِ / انتما / انتنّ / انا / نحن

اما چگونه فعل مضارع بسازیم ؟

برای ساخت فعل مضارع می بایست یکی از 4حرف ( أ / ت / ی / ن ) رابرسرفعل ماضی بیاوریم . وهم چنین دربعضی از صیغه ها هم می بایست تغییراتی ایجاد نماییم .

برای سهولت کار بهتر است از همین ابتدا بدانید که

اولی ودومی وسومی وششمی (ی ) می گیرند .

سیزدهمی (أ ) می گیرد .

چهاردهمی (ن ) می گیره . بقیه شون (ت ) می گیرند .

حتماً می دانید که منظور از اولی ، صیغه مفرد مونث غایب  و منظور از سیزدهمی ، صیغه متکلم وحده است . بقیه موارد راهم خودتان می توانید حدس بزنید .

اما برای ساخت فعل مفرد مذکر ومونث غایب مضارع به شکل زیر عمل می کنیم :

برای ساخت مفردمذکرغایب کافی است شما حرف (ی ) رادر اول فعل اضافه کنید وحرکت حرف آخرراضمه ـــُـ قراردهید . به این شکل : ذهَبَ »» یَذهَبُ   / جَلسَ »» یَجلِسُ

وبرای ساخت فعل مفرد مونث غایب حرف (ت ) رااز آخر آن برداشته ودر اول فعل قراردهید . مانند :

سَمعَت »»» تـَسمَعُ  / ذهبَت »»» تَذهَبُ

اکنون به مثال های زیر توجه نمایید .

الطالبُ یَکتـُبُ الواجبات . دانش آموز تکالیف را می نویسد .

الطالب ُ کتبَ الواجبات . دانش آموز تکالیف رانوشت .

هی تَسمَعُ صوتاً . اوصدایی را می شنود .

هی سمِعَت صوتاً . اوصدایی را شنید .

با صیغه های مثنی وجمع مذکر ومونث غایب در درس بعد آشنا خواهید شد . 

فعل هاي متکلم ماضي

در 5درس قبلي شما با فعلهاي غايب ومخاطب فعل ماضي آشنا شديد .  وضماير آنها را هم شناختيد . وحالا نوبت به متکلم ميرسد .

متکلم  يعني گوينده .

اگر گوينده کلمات يک نفر باشد به آن متکلم وَحدِه  واگر چند نفر باشند به آن متکلم مَعَ الغير مي گويند .

فعل متکلم يعني من يا ما کاري را انجام داديم .

براي ساخت فعل متکلم وحده شما مي بايست به آخر ريشه ضمير (تُ ) را اضا فه کنيد . مثل : جَلـَـسْتُ : نشستم .

وبراي ساخت متکلم مع الغير به آخر ريشه (نا ) اضافه ميکنيم . مانند : سَمِعْنا : شنيديم .

ضمير به کار رفته براي متکلم وحده ضمير (أنا ) وبراي متکلم مع الغير ضمير (نحن ) ميباشد .

أنا قبلتُ :من قبول کردم .

نحن قبلنا : ما قبول کرديم . 

نکته ای که در این درس مهم میباشد این است که :

 چنانچه شما از شخصی که خودش حضوردارد سوالی را بپرید خودش جواب میدهد وبه قول معروف احتیاج به وکیل ووصی ندارد .پس حالا که میتواند جواب دهد از فعل متکلم استفاده میکند .

بایک مثال به زبان فارسی مطلب را روشنتر می کنیم :

  علی ! آیا غذایت را خوردی؟

جواب علی : بله . غذایم را خوردم .

اکنون همین عبارت رابه عربی تغییر می دهیم .

 یا علی ! هل ‌‌أکلتَ الطعام ؟  نعم . اکلتُ الطعام .

فعل هاي مثني وجمع مخاطب ماضي 

شما در درس قبل با فعل مخاطب اشنا شده ومتوجه شديد که مخاطب به کسي گفته

ميشود که شنونده است .

ياد گرفتيد که براي فعلهاي مفرد مذکر ومؤنث مخاطب بايد به ريشه فعل علامتهاي ( تَ براي مذکر و

تِ را براي مؤنث ) اضافه کنيد .

همچنين ياد گرفتيد که ضماير (أنتَ  و أنتِ ) را بااين فعل ها به کار ببريد .

در اين درس شما با فعلهاي مثني وجمع مخاطب اشنا ميشويد .

همانطور که مي دانيد شما يک ريشه فعلي داريد که با اضافه کردن علامتهايي (ضماير) به آخر آنها

ميتوانيد آن فعل را براي صيغه ها واشخاص متفاوت به کار ببريد .

براي فعلهاي جديد هم ميتوانيد در آخر فعلها علامتهاي زير رااضافه نماييد .

      مثني مذکر ومؤنث : ريشه + تما      انتما ذهبتما

    جمع مذکر : ريشه + تم                   انتم ذهبتم

   جمع مؤنث : ريشه + تنَّ                  انتنّ ذهبتنّ

 همچنين  ضماير ( انتما ) رابراي مثني  و (انتم ) رابراي جمع مذکر و (انتنَّ ) رابراي جمع مؤنث

به کار مي بريم .

حالا با يک شعر چطوري ؟

 أنتَ أنتَ با همديگه انتما ميشند ، حالا تو بگو ببينم

       ذَهَبَ رو من چجوري بايد بيارم؟

  جواب : تما رو که تو انتما ست بيار بذار آخرش .

 أنتَ انتما با همديگه أنتم ميشند ، حالا تو بگو ببينم

  ذَهَبَ رو من چجوري بايد بيارم ؟

جواب : تم که تو انتم هستش بيار بذار آخرش .

يا براي فعل غايب :

 هو و هو با همديگه هما ميشند ، حالا تو بگو ببينم ذَهَبَ رو من چجوري بايد بيارم ؟

       جواب : الف و بذار آخرش .

براي ادامه بازي وشور وهيجان بيشتر ميگوييم :

   الف کجاست ؟  الف  شده غايب  .

 الف ، الف ، کجايي ؟ چرا پيش ما نيايي ؟

يا براي آموزش ضمير :

 هو و هما با همديگه هم ميشند .

  هم که بشه يک نفر ، هو ميشه  .

 هنَّ که يک نفر بشه ، هيَ ميشه .

راستي ! يادتان هست که گفتيم اگر در جمله ضمير نبود واسم به خصوصي را ذکر کرده بودند

  واز شما فعل ماضي مناسب آن جمله را مي خواستند مي بايست از نشانه هاي مخاطب که در جمله

ميباشد به فعل مخاطب برسيد ؟

نشانه هاي مخاطب عبارت بودند از : ( أيها ، آيتها ، يا ، مّ ) .

حالا يک بار ديگر با خودت مرور کن!  اين علامتها چه فرقي با هم داشتند ؟

مثال :

 ايها الطالبونَ ! لماذا ضرَبتم العصفورة َ ؟

 ايتها النساء ! انتنَّ ذهبتنَّ الي المسجد .

حالا نوبت شماست که سوال طرح کنيد . و جواب بدهيد .

ترجمه ها يادتان نرود . ميتوانيد از همين الآن شروع کنيد و2تا عبارت بالا را ترجمه کنيد .

بعد هم به سراغ کتاب درسي تان برويد .

در اين درس شما با صيغه هاي مثني وجمع مذکر ومونث غايب فعل ماضي آشنا ميشويد . همانطور که مي دانيد

مثني بر 2نفر دلالت ميکند وجمع بر بيش از 2نفر . براي اينکه فعل شما نشان دهد که 2نفر يابيشتر از دونفر کاري

را انجام داده اند واينکه آيا کساني که کار را انجام داده اند مذکرند يا مونث  کافي است شما به آخر ريشه فعلتان يکي ا

از علامتها (ضماير ) زيررااضافه کنيد .

     ريشه فعل  + ا = صيغه مثني مذکر  غايب

    ريشه فعل + تا  = صيغه مثني مونث غايب

   ريشه فعل + و =  صيغه جمع مذکر غايب   

 ريشه فعل  + نَ = صيغه جمع مونث غايب

پس صرف فعلهاي آموخته شده تاکنون به شرح زير مي باشد .

  جَعَلَ / جَعَلا / جَعَلوا / جَعَلـَت / جَعَلــَتا / جَعَلنَ 

 واما کاربرد اين فعلها در جمله :

به عنوان مثال مي خواهيم عبارت زير رابه صيغه جمع مذکر غايب تبديل کنيم . براي اينکار ابتدا بايد نوع کلمه را شناسايي کنيد سپس مطابق قوانين آن کلمه برخورد کرده وعبارت را تغيير دهيد .

                           عبارت مورد نظر :           ذلک الطالبُ  سَمِعَ صوتاً .

                           صيغه جمع مذکر غايب :    اولئک االطالبونَ سَمِعوا صوتاَ .

قبل از هرچیز بهتراست بدانید که آشنایی باافعال و به کارگیری آنها بسیارمهم میباشد که جز باتکرار وتمرین فراوان ممکن نیست .

فعل ماضی فعلی است که انجام شدن کاری را درزمان گذشته بیان می کند . این فعل در زبان عربی ۱۴صیغه دارد .

صیغه یعنی ساختار هر فعل وبه ما نشان میدهد که باتوجه به آنچه که در آخر هر فعل اضافه میشود آن فعل برای کدام یا کدامین اشخاص به کار میرود .

در حقیقت تعداد افرادی را که دارند کاری راانجام میدهند به ما نشان میدهد .

هر فعل ماضی ۱۴ صیغه دارد که ۶صیغه غایب  ، ۶صيغه مخاطب و۲صيغه متکلم ميباشد . که هر کدام از آنها درجاي خود عنوان ميشود . 

در اين درس شما با ۲ صيغه غايب فعل ماضي آشنا ميشويد .

غايب يعني شخصي که هنگام صحبت کردن ما درباره او خودش حضور ندارد و به اصطلاح ما ، پشت سر او غيبت ميکنيم .

هر فعل غايبي يا مذکر است يا مونث  و هر يک از مذکر ومونثها يا مفردند يا مثني يا جمع .

اين درس صيغه هاي مفرد مذکر و مونث  را به شما آموزش ميدهد .

هرگاه بخواهيم از کاري که شخصي درزمان گذشته انجام داده صحبت کنيم از وزن فَعَــلَ براي مفردمذکر واز وزن فَعَــلَت  براي مفرد مونث استفاده ميکنيم .

درضمن براي مفردمذکرازضمير (هُوَ ) يعني (او) وبراي مفرد مونث از ضمير (هي ) يعني (او ) استفاده ميکنيم .

حتماً ميدانيد که ضميرکلمه اي است که به جاي اسم مي نشيند .

خلاصه درس :

    فعل ماضي غايب :

    مفرد مذکر غايب : فَعَــلَ                  

    مفرد مونث غابب : فَعَـلـَت

      به کارگيري درجمله :

      باضمير : هو ذَهَبَ                هي ذَهَبَت              (او رفت)

     با اسم : المعلمُ ذَهَبَ            المعلمة ُ ذَهَبَت        ( معلم رفت )